Baskı Yayı

Baskı yaylar, sıkıştırma yoluyla enerji depolama, yük (kuvvet) sağlama veya basınca yönelik kuvvetlere karşı koyma amacı ile kullanılır. Sanayide en çok kullanılan tipi ise, yuvarlak telden, uçları kapalı olarak sarılmış, iki kenarı birbirine paralel olanıdır. Blokaj sorununu çözmek, blok boy ve aşırı titreşimi azaltmak veya lineer olmayan yük (kuvvet) özelliklerini elde etmek için, konik (conical), fıçı (barrel), yada ters fıçı (hour glass) tiplerinde basma yay üretimi de yapılabilmektedir. Baskı yaylarda, ortalama yay çapının tel çapına oranı olan yay indeksinin 5 ile 11 arasında olması tercih edilir. Yay yüklerinde hassas değerlerin istenmedigi durumlarda, yayın serbest boyunun belirtilmesi gerekir. Yüklerin hassas olduğu durumlarda ise;serbest boy ve sarim sayısı bir yaklaşım ölçüsüdür (referans) ve istenen yük değerlerinin karşılanabilmesi için değişikliğe uğrayabilir.

Çekme Yayları

Çekmeye karşı direnç gösteren bu yaylar, istisnalar dışında sarımları bitişik olarak üretilir.çekme yaylarda maksimum dayanıklılık sınırına ulaşmak için uygulanan ısıl işlem, malzemenin güvenirliği, ömrü ve performansı açısından büyük önem taşımaktadır.Yay performans özellikleri açısından ısıl işlemin “derece” ve “süre” olarak önceden belirlenmesi ve uygulama sırasında kontrol altında tutulması gerekmektedir.Bu nedenle fırınlarımızın periyodik olarak TSE tarafından kalibrasyonu yapılmaktadır. ısıl işlem, hava sirkülasyonlu otomatik fırınlarda, titizlikle ve uluslararası standartlarda uyum içinde yapılır. Bu da kuşkusuz iyi kalitenin temel garantisidir. çekme yaylarda en sık karşılaşılan sorun çengellerin hem burulma hem de eğilme gerilimlerine maruz kalmasıdır. Sistemin çalışmasını sağlamak amacı ile veya zorunlu şartlar altında seçilen yay ucu veya çengel tipinin karşılaşacağı gerilmeler, makul sınırlar içinde kalmalıdır.Eğer bu sınırlar aşılıyorsa yapılması gereken değişiklik,yayın dışında sistemin diğer elemanlarına uygulanmalıdır. öngerilimli veya öngerilimsiz birçok çengel tipinde ve hemen hemen her çeşit yay 0.15 mm. çaptan 14 mm çapa kadar üretilmektedir. üretim, DIN 2089/2, DIN 2097 ve TS 1442 esas alınarak gerçekleştirilmektedir.

Form Yaylar

Bu tür yaylar bir çok görevi yerine getirebilmeleri için çok çeşitli biçimde tasarlanırlar. Hedeflenen çalışmayı minimum deformasyonla yapabilmek amacı ile genellikle elektirikli cihaz ve parçalarda, makine donanımlarında, halkalı klips veya prim şeklinde tutucu ya da sabitleyici olarak kullanılırlar.

Keskin kavisli bükümler ve çok küçük çaplar bu tür yayların üretimini güçleştiren ve çalışma ömürlerini kısaltan başlıca unsurlardır. Bu tür yayların tasarımında çapların ve bükümlerin olabildiğince büyük tutulması çok yararlıdır.

İstenilen kalitede üretim yapılabilmesi için siparişlerde müşteri tarafından aranan tüm özelliklerin yay teknik resmi üzerinde açıkça belirtilmesi gereklidir.

Standarda uygunluğu belirlenmiş malzemeyle üretilen tel form yaylar gerekli ısıl işlemler ve yüzey işlemlerinden sonra, boyut ve form kontrolünden geçirilirler.

Kurma Yayları

Kurma yayları kurma yönüne ve kurma kollarını tipine bağlı olarak nitelendirilirler. Birde kurmayı sağlayan sarım grup adedi yayların isimlerini değiştirmektedir. Örneklemek gerekirse double torsion ( çift sarımlı ) kurma yayı veya tekli kurma yayı. Kurma yayın kullanıldığı yerler çok fazladır. Literatür içerisinde Clutch olarak da adlandırılırlar. Kurma yaylarını kullanılma yöntemlerinin başında kurmayı sağlayan sarımın merkezlenmesi gelmektedir. Tabi bu merkezleme işlemi bir mil vasıtasıyla sağlanmakta ( kurma esnasında oluşan çap farklılığının dikkate alınması ) ve kurmanın eksende oluşmasını sağlamaktadır. Kurma yayı imalat ve tasarımında en çok dikkat edilmesi gereken husus kolların birbirine bağlı olarak açısal ifadesidir.
Kurma yaylar (torsiyon yaylar) dönme ve burulma doğrultusunda uygulanan kuvvetlere direnç gösterirler. Yay uçları birçok formda olabilir. Bunlar kısa kanca, düz ofset, reze, düz torsiyon, duble torsiyon olarak yapılmaktadır.